Nad wsią góruje jeden z lepiej zachowanych w Polsce romańskich kościołów, który kiedy trzeba może nadal pełnić funkcje obronne. Na wzgórzu wąwozu majaczą tajemnicza drewniane krzyże. Przechowują pamięć o ludziach, którzy wierzyli, że Polskę można odbić z rąk zaborców.
Na prandocińskim wzgórzu majaczą tajemniczo dwa drewniane krzyże. Przechowują pamięć o tragicznej śmierci powstańców styczniowych, wracających przez wąwóz po Bitwie pod Grochowiskami, która rozegrała się w 1863 roku.
Gdzie leży Prandocin?
Prandocin to jedna z podkrakowskich miejscowości, przez którą biegnie szlak powstańczy. Cenne atrakcje turystyczne znajdą tu turyści kulturowi: miłośnicy historii, sztuki militarnej, architektury, a także osoby, które lubią przyrodę, fotografię i zapierające dech w piersiach widoki. Prandocin to dawna średniowieczna wieś.
Utworzona była własnością cystersów z klasztoru w Mogile, oddalona od Krakowa o 27 km. Docierając do niej, od razu skierujmy kroki do romańskiego, dwunastowiecznego kościółka pw. Św. Jana Chrzciciela, który jest jednym z najlepiej zachowanych i piękniejszych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Kościół stoi w środkowej części wsi, na wzgórzu wśród drzew, przy drodze prowadzącej do Wysiółka. Świątynia jest fundacją rycerskiej komesa Prandoty Starego protoplasty rodu Odrowążów, do której doszło między rokiem 1125 a 1150. Po raz pierwszy wzmiankowany była w dokumentach w 1222 roku jako własność cystersów z Mogiły.
Zaskoczy nas jego oryginalna bryła – zbudowana z ciosów piaskowca oraz wnętrze, w którym zachowały się oryginalne detale architektoniczne, w tym polichromie. Świątynia jest orientowana, jednonawowa, z ośmioboczną wieżą, absydą zachodnią i gotyckim ceglanym prezbiterium. W czasie walk o tron krakowski (1235-37) między Konradem Mazowieckim i Bolesławem Wstydliwym oraz Henrykiem Brodatym w latach kościół w Prandocinie ze względu na swoją kamienną budowę i małe, typowe dla stylu romańskiego, okna zaczął pełnić funkcje obronne.
Interesujące jest również wnętrze kościoła. Jest dość skromne i surowe. Na uwagę zasługuje manierystyczny ołtarz główny z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus z 1630 roku ufundowany przez mieszczanina i ławnika słomnickiego — Macieja Oczko. Dwa boczne ołtarze wykonane są w stylu wczesnobarokowym, a obrazy przedstawiają wizerunki: św. Anny Samotrzeć i św. Antoniego Padewskiego. W kościele znajdują się dwa posągi Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty z 1 połowy XVI wieku.
Przy kościele znajduje się kamienna figura cmentarna (kolumna romańska z dużo późniejszym żelaznym krucyfiksem), która stanowiła kiedyś podporę empory w prandocińskim kościele.
Spacerując po Prandocinie można odwiedzić także miejsca, w których upamiętniono poległych powstańców. Pierwsze jest tuż obok zabytkowego kościoła św. Jana Chrzciciela, na cmentarzu parafialnym. Na nim obejrzymy ciekawy pomnik nagrobny ks. Romualda Wiadrowskiego, powstańca styczniowego, który przez 43 lata był proboszczem w tutejszej parafii. W pobliżu Zespołu Szkół w Prandocinie, w miejscu dawnego cmentarza cholerycznego, znajduje się mogiła zbiorowa – w miejscu tym pogrzebani są powstańcy styczniowi oraz żołnierze I wojny światowej.
Warto przespacerować się głębokim wąwozem, w kierunku Prandocina Iły, by obejrzeć dwa tajemnicze oryginalne, drewniane i owiane legendą krzyże na wzgórzu, nazywane „Mogiłkami”. Według przekazów upamiętniają tragiczną śmierć powstańców, wracających przez wzgórze po Bitwie pod Grochowiskami w 1863 roku. Z miejsc, w których ustawione są krzyże roztacza się przepiękny widok na okolice, w tym Wyżynę Miechowską. Droga wzdłuż wąwozu to dawny szlak powstańczy od Goszczy na Sosnówkę i Miechów, którym podążali kosynierzy z Tadeuszem Kościuszką.
Z Prandoncina warto wybrać się także na wędrówkę pieszą lub przejażdżkę rowerową na północ do Sosnówki. Na obrzeżach jej lasu, w sąsiedztwie drewnianej leśniczówki, obejrzymy białą kapliczkę przydomkową oraz obelisk ku czci bohaterów powstania styczniowego, którzy obozowali w tym lesie. Na obelisku widnieje napis: „Pamięci powstańca styczniowego żołnierza Langiewicza z oddziału żuawów śmierci, poległego w potyczce z Moskalami 13 marca 1863 roku. Leśnicy Ziemi Miechowskiej. A.D. 2014”. Skromne wnętrze kapliczki skrywa obraz Matki Bożej oraz tablicę upamiętniającą złożenia w tym miejscu przez powstańcze wojsko przysięgi wojskowej na wierność Ojczyźnie przed dyktatorem powstania styczniowego, generałem Marianem Langiewiczem.