We dworze w Michałowicach, w których mieszkał Hugo Kołłątaj, w czasie I wojny światowej działał lazaret dla żołnierzy. Młodziejowicki dwór miał papiernię, a w pobliskich Książniczkach Tadeusz Strumiłło utworzył imponującą „książnicę” z wielotysięcznym księgozbiorem. Historia podmichałowickich dworów wybudowanych w zielonej Dolinie Dłubni jest ciekawa i trudna.
We dworze w Michałowicach, w których mieszkał Hugo Kołłątaj, w czasie I wojny światowej działał lazaret dla żołnierzy. Młodziejowicki dwór miał papiernię, a w pobliskich Książniczkach Tadeusz Strumiłło utworzył imponującą „książnicę” z wielotysięcznym księgozbiorem. Historia podmichałowickich dworów wybudowanych w zielonej Dolinie Dłubni jest ciekawa i trudna. Większość z nich jest znów w prywatnych rękach, niektóre wróciły do spadkobierców właścicieli sprzed 1945 roku. Niektóre uratowane i odrestaurowane, inne zdewastowane nadal czekają na powrót do czasów świetności. Ale wszystkie dziś identycznie ogrodzone i nieodstępne. Zdarzają się chwile, gdy właściciele otwierają je dla turystów i dzielą się swoimi oazami spokoju. Tak jest rokrocznie podczas Marszu Szlakiem I Kompanii Kadrowej w Michałowicach. Trzeba śledzić plakaty, komunikaty i ogłoszenia. Michałowice - poszukiwanie śladów dawnych historii Michałowice to jedyna spośród wszystkich miejscowości powiatu krakowskiego, która w przeszłości należała do klasztoru bożogrobców w Miechowie. Była jedną z największych nad Dłubnią osad. W roku 1756 bożogrobcy utracili Michałowice, które zostały zaliczone do beneficjum królewskiego. Od 1785 r. wieś należała do Akademii Krakowskiej, która sprawowała pieczę nad jej browarem, trzema młynami, karczmą i poddanymi. W latach 1788 -1791 była w posiadaniu Hugona Kołłątaja – człowieka niezwykle oświeconego, który był politykiem, publicystą, pisarzem, geografem, kanonikiem, historykiem i jednym z twórców Konstytucji 3 Maja. Kołłątaj zobowiązany był płacić roczny czynsz na rzecz Akademii Krakowskiej. Po jego śmierci Miłochowice należały do jego brat Jana Kołłątaja, a następnie dziedziczką została jego córka Maria Krasicka (do r. 1875). Po Krasickich właścicielem dóbr stał się T. Dąbrowski. W dawnych czasach rozwijało się tam piekarnictwo, młynarstwo i inne rzemiosła, kwitł handel i wymiana z królewskim miastem. W czasach zaborów, podczas powstania styczniowego na terenie wsi doszło 2 lutego 1863 do potyczki powstańczego oddziału dowodzonego przez Apolinarego Kurowskiego z wojskiem carskim. Od 1838 r. na styku granic austriacko-rosyjskiej działała tu komora celna. Na próżno poszukiwać śladów bardzo dawnych historii, ale na te sprzed 200 lat, jeszcze tutaj podczas wędrówek natrafimy. Co warto zobaczyć w Michałowicach? Obelisk upamiętniający dawną granicę W Michałowicach znajdowała się dawna granica zaboru austriackiego i rosyjskiego, a na niej wspomniana już komora celna. 11 listopada 1936 roku w jej miejscu ustawiono upamiętniający obelisk. Dziś znajduje się przy trasie E 77 (Kraków – Warszawa). Na obelisku znajduje się napis: „W tym miejscu na rozkaz komendanta Józefa Piłsudskiego I Kompania Kadrowa Legionów Polskich 6 sierpnia 1914 roku idąc w bój o honor i wolność Ojczyzny obaliła słupy graniczne byłych państw zaborczych”. Pomnik ma b. prostą i surową konstrukcję. Jest to stojący kamienny prostopadłościan, ze zwieńczeniem w kształcie orła strzeleckiego. W tym miejscu Michałowic od 1924 po 1939 i znów od 1981 roku rozpoczynał się i wciąż jest podejmowany historyczny Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej. Zespół dworsko-parkowy w Michałowicach „Pośrodku rozległych pól dworskich stał dwór drewniany, kryty gontami, i budynki gospodarcze, ogrodzone płotem z chrustu i obsadzone wierzbami” – ten opis odnosi się do bardzo odległych czasów w Michałowicach. Wiadomo, że w drewnianym dworze mieszkał na pewno jeszcze Hugo Kołłątaj oraz rodzina Krasickich, która odziedziczyła po nim majątek. A także przez pięć lat rodzina Tadeusza Dąbrowskiego i Marii Rostowskich, która (1892-1897) już w tym czasie doglądała budowy nowego dworu zdecydowali się na wybudowanie nowego realizowanego według projektu architekta Teodora Talowskiego. W 1897 r. po przeprowadzce do nowego dworu, stary, drewniany dworek rozebrano. Dwór projektu Talowskiego to budynek murowany z kamienia i cegły, nietynkowany, parterowy z półpiętrem mieszkalnym w dachu nad korpusem i dwupiętrowa wieżą- basztą. Układ dworu jest dwuskrzydłowy, na rzucie w kształcie litery „L". W skrzydle tylnym przybudówka mieszcząca oprócz baszty kaplicę z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. We frontowej fasadzie wyróżnia się ryzalit boczny, obejmujący salon. Jest on zwieńczony trójkątnym szczytem z kamiennymi sterczynami i tablicą z tarczami herbowymi Dąbrowskich: Radwan i Nałęcz. W czasie l wojny światowej budynek służył jako lazaret dla wojska. Ostatnim właścicielem majątku zanim go po II wojnie światowej odebrano właścicielom i znacjonalizowano – był syn Tadeusza i Marii – Tadeusz Dąbrowski junior. Przez kilkanaście lat w dworku mieściły się Samopomoc Chłopska i Bank Spółdzielczy. Później został opuszczony i całkowicie zdewastowany w wyniku pożaru w 1979 r. W 1985 roku nabyła go rodzina Lorenzów z Krakowa i prowadziła jego odbudowę do1991 r. Obiekt nie jest na co dzień dostępny do zwiedzania – dwór jest miejscem, w którym rodzina mieszka. Dwór (częściowo) oraz ogrody udostępniany jest zwiedzającym raz w roku - 6 sierpnia podczas Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej. Wówczas na terenie ogrodów dworskich odbywa się spotkanie oraz poczęstunek. Jest to jedyna okazja w roku, by obejrzeć wyremontowany dworek oraz piękny park, który istniał już za życia H. Kołłątaja. Na jego terenie znajduje się jeden z największych i najstarszych w Polsce okazów derenia właściwego w formie krzaczastej - wpisany na listę pomników przyrody. Michałowice są doskonałą bazą wypadową w miejsca, które warto obejrzeć w okolicy, m.in. Zerwana, Małosmiąca, Wilczkowice, Więcławice Stare, Młodziejowice, Kończyce, Raciborowice, Boleń, Bosutów oraz w inne miejsca, których w promieniu 30 km jest mnóstwo. Masłomiąca Małomiąca oddalona jest od Michałowic o 1,5 km. We wsi znajduje się kompleks 5 stawów, nad które zaglądają przede wszystkim wędkarze, ornitolodzy oraz rowerzyści. Pomiędzy stawami usytuowany jest pamiątkowy obelisk ku czci mieszkańców Masłomiącej zamordowanych podczas II wojny światowej przez hitlerowców. Po drugiej stronie drogi, na niewielkim wzgórzu stał dwór, który został zdewastowany po II wojnie światowej. I dziś nie ma po nim żadnego śladu. Zerwana 11 Pomiędzy Michałowicami a Wilczkowicami, w miejscowości Zerwana warto się zatrzymać i obejrzeć stojący przy skrzyżowaniu z główną drogą charakterystyczny długi prostokątny dom z 1917 roku, w którym mieściła się dawna apteka. Można w nim obejrzeć oryginalne wyposażenie sali ekspedycyjnej m.in. wagi, szkło apteczne oraz meble z 1917 r.. We wschodniej, narożnej partii fasady jest filarowy o półkolistych arkadach z malowanym napisem "apteka" . Z tyłu budynku, od strony ogrodu jest kaplica św. Jana Nepomucena z XVIII wieku. Więcławice Stare Do Więcławic Starych oddalonych od Michałowic o 3,2 kmMichałowic udajemy się, by obejrzeć tutejszy Kościół św. Jakuba, wpisany na Małopolski Szlak Architektury Drewnianej. Jeden to jedna piękniejszych świątyń na ziemi michałowskiej. Stoi w centrum wsi, przy głównej drodze na wprost tutejszej szkoły. Obiekt w1748 roku zbudował z drzewa modrzewiowego cieśla Mateusz Wydolny. Postawił go w miejsce stojącej wcześniej tu świątyni wzmiankowanej w 1340 r. Jest to jednonawowy obiekt o bogatym barokowym wnętrzu. Od 2013 roku ma status sanktuarium. Bogato barokizowany we wnętrzu. Do najcenniejszego wyposażenia zalicza się: gotycki tryptyk św. Mikołaja, malowany na deskach, wybitny zabytek malarstwa cechowego z roku 1477 pochodzący z katedry wawelskiej; trzy ołtarze rokokowe, z połowy XVIII w.: W ołtarzu głównym widnieje obraz św. Jakuba Apostoła., głównego patrona parafii, w górnej części ołtarza obraz św. Tekli, po bokach figury św. Piotra, św. Pawła, św. Stanisława Biskupa i św. Wojciecha, oraz 4 relikwiarze, gotyckie, barokowe i rokokowe ornaty, późnogotycka monstrancja, późnobarokowy relikwiarz św. Stanisława Biskupa z 1787 roku, chrzcielnica marmurowa z pokrywą mosiężną z ok. 1800 roku. Na niewielkim placu obok kościoła (świątynia znajduje się blisko domów mieszkalnych) obejrzymy drewnianą dzwonnicę konstrukcji słupowej z 1846 roku oraz kamienny nagrobek Hieronima Eustachego i Anny Kihttlów, dziedziców pobliskich wsi: Wilczkowice i Masłomiąca, w kształcie sarkofagu z urną, postawiony 20.09.1806 roku. W Więcławicach Wielkich przy drodze w stronę parafialnego cmentarza stoi zadaszona kapliczna maryjna a przy niej tablica upamiętniająca śmierć powstańców, na której widnienie napis: „Pamięci 12 polskich powstańców poległych w potyczce z wojskami rosyjskimi dnia 30 XI 1769 r. w czasie konfederacji barskiej pochowanych przy dzwonnicy kościoła w Więcławicach”. Kopiec drogowy z 1830 r. Jadąc drogą nr 7 z Michałowic w kierunku Krakowa po prawej ujrzymy pokaźnych wymiarów Kopiec z żelaznym krzyżem. Zwykło się powszechnie uważać, że jest to zbiorowa mogiła jakich wiele w okolicy ze względu na działania powstańcze oraz I wojnę światową. Tymczasem jest to pamiątka związana z ukończeniem budowy tejże drogi – niegdyś trasy z Warszawy do Krakowa. Dziś ustawia się kamienie z tablicami o tym, że budowę drogi sfinansowano ze środków publicznych lub unijnych, kiedyś sypało się kopce. Drogę wybudowali Rosjanie i Austriacy po obydwu stronach ówczesnych zaborów.